Ki calidad di bida nos
grandinan lo tin den
futuro?
Home      Articulo      Downloads      Kiko ta malo      Solucion      Herbert Diaz      Contacto
Actualmente tin alrededor di 14.000 persona riba 60 aña na Aruba. Pa
aña 2030 e cantidad aki lo bay den direccion di un duplicacion.                
E idea aki, en principio, no mester spanta nos. Subimento di edad no ta
supose di ta un problema. Todo lo contrario, un pais caminda e grupo di
pensio-nado ta crece proporcionalmente mas hopi cu e otro gruponan di
edad (vergrijzing), por tin su bentaha tambe. Ta conoci por ehempel, cu
paisnan asina ta bira mas stabiel y cu menos criminalidad. Ademas,
hendenan di edad tin experiencia, conocemento y sabiduria y por ta
productivo den hopi forma ainda. Ta importante si pa e proceso di
embeyece sosode di un manera positivo.  E factornan cu mas ta
faborece un persona di edad halto pa e disfruta di un bon calidad di bida
ta su situacion economico, su salud y … atencion personal. Desafortuna-
damente, nos ta topa aki cu problema pa hopi hende na Aruba ora
analisa nan situacion. 75% di Aruba su pensionadonan ta depende
unicamente di AOV. Awor, net e pensioen general aki ta na peliger. No
solamente cu ta bay tin cada dia menos persona cu ta paga prima den
comparacion cu e grupo creciente di pensionado. Tambe e hecho cu e
indexacion anual di AOV ta sosode cu un ahuste pa inflacion so, loke tin
como consecuencia cu e grupo aki no ta participa den e crecemento real
di nos economia. Ariba e tereno di salud ta conoci cu varios estudio ta
demostra cu varios enfermedad cronico manera diabetes y presion halto
ta aumentando. Ademas, hopi hende tin problema di sobrepeso. Sin
duda, e factornan antes menciona ta perhudica e proceso di avansa den
edad. Tocante e circulo social, cu ta importante pa un persona di edad
por conta cu ne, por observa lo siguiente. Ta conoci cu na Aruba fami-
yanan a bira mas chikito. Na mesun momento ta resulta cu individual-
ismo  y materialismo a gana tereno. Pone acerca cu e situacion
economico ta exigi cu casi tur miembro adulto di un famiya mester traha,
e ora por splica dicon cada dia tin menos interes y tempo pa duna
atencion na e grandinan. Te aki e analysis no ta mustra mucho alentador
y sin duda e situacion ta, of lo bay, afecta mas di un persona di edad den
nos comunidad. Pero, tin un bon noticia. Esey ta cu e situacion plantea
den e articulo aki tin su remedi! Na promer luga, nos AOV mester wordo
reforma lo mas pronto cu ta posibel, mientras cu e sistema di indexeer e
pensioen por cambia, pa asina e cumpli cu su funcion social vital di
brinda e pensionado un ingreso decente pa e por cubri su gastonan cu
ne. E tema aki ta di tal indole cu pronto mi lo dedica un articulo special na
dje. E situacion di salud por wordo mehora significativamente cu un
maneho di gobierno pa “Health Promotion”. Promocion di salud ta referi
na un educacion positivo pa salud y actitud social di manera cu e pobla-
cion henter ta siña mehora su propio control riba su salud. E areanan cu e
educacion aki ta cubri ta: fisico (nutricion, ehercicio regular, seguridad y
higiena), social, mental, emocional, intelectual, spiritual y ambiental.        
E atencion personal cu ta vital pa tur persona di edad avansa lo por
wordo duna, ora e famiyanan mes no por atende tal necesidad, den
centronan special pa e grandinan (bejaarden- en verzorgingstehuizen).  
Un estudio por determina cuanto di e centronan lo bay tin mester den nos
futuro cercano. Den caso cu e inversion pa e centronan resulta di ta
mucho halto, por pensa den direccion di un seguro cu ta cubri “mantel-
zorg” y “alfahulp” pa e pensionadonan. “Mantelzorg”, en principio ta referi
na  cuido, door di famiya, amigo y/of bisiña, di enfermo cronico, persona
handicap y en general na tur persona cu no por yuda su mes mas.
“Alfahulp”, ta representa servicionan basico manera limpieza di cas,
labamento di paña, strika y cushna. Door di crea un seguro social asina,
un instancia cu ta ricibi pago pa su labor, lo keda encarga cu e tareanan
indica. Te aki a trata e realidad cu Aruba ta bay experimenta un cambio
importante den su composicion demografico, caminda e grupo di
personanan cu edad avansa lo crece rapidamente. Si no actua di manera
decisivo awor, hopi hende lo haña nan mes ta biba un behes problema-
tico sin tin pakiko. Ban spera cu e biaha aki lo no laga e baca hoga
prome, pa despues bay dempel e pos. Nos calidad di bida ta den
realidad den nos mesun man!