Ki calidad di bida nos grandinan lo tin den futuro?
|



Actualmente tin alrededor di 14.000 persona riba 60 aña na Aruba. Pa
aña 2030 e cantidad aki lo bay den direccion di un duplicacion.
E idea aki, en principio, no mester spanta nos. Subimento di edad no ta
supose di ta un problema. Todo lo contrario, un pais caminda e grupo di
pensio-nado ta crece proporcionalmente mas hopi cu e otro gruponan di
edad (vergrijzing), por tin su bentaha tambe. Ta conoci por ehempel, cu
paisnan asina ta bira mas stabiel y cu menos criminalidad. Ademas,
hendenan di edad tin experiencia, conocemento y sabiduria y por ta
productivo den hopi forma ainda. Ta importante si pa e proceso di
embeyece sosode di un manera positivo. E factornan cu mas ta
faborece un persona di edad halto pa e disfruta di un bon calidad di bida
ta su situacion economico, su salud y … atencion personal. Desafortuna-
damente, nos ta topa aki cu problema pa hopi hende na Aruba ora
analisa nan situacion. 75% di Aruba su pensionadonan ta depende
unicamente di AOV. Awor, net e pensioen general aki ta na peliger. No
solamente cu ta bay tin cada dia menos persona cu ta paga prima den
comparacion cu e grupo creciente di pensionado. Tambe e hecho cu e
indexacion anual di AOV ta sosode cu un ahuste pa inflacion so, loke tin
como consecuencia cu e grupo aki no ta participa den e crecemento real
di nos economia. Ariba e tereno di salud ta conoci cu varios estudio ta
demostra cu varios enfermedad cronico manera diabetes y presion halto
ta aumentando. Ademas, hopi hende tin problema di sobrepeso. Sin
duda, e factornan antes menciona ta perhudica e proceso di avansa den
edad. Tocante e circulo social, cu ta importante pa un persona di edad
por conta cu ne, por observa lo siguiente. Ta conoci cu na Aruba fami-
yanan a bira mas chikito. Na mesun momento ta resulta cu individual-
ismo y materialismo a gana tereno. Pone acerca cu e situacion
economico ta exigi cu casi tur miembro adulto di un famiya mester traha,
e ora por splica dicon cada dia tin menos interes y tempo pa duna
atencion na e grandinan. Te aki e analysis no ta mustra mucho alentador
y sin duda e situacion ta, of lo bay, afecta mas di un persona di edad den
nos comunidad. Pero, tin un bon noticia. Esey ta cu e situacion plantea
den e articulo aki tin su remedi! Na promer luga, nos AOV mester wordo
reforma lo mas pronto cu ta posibel, mientras cu e sistema di indexeer e
pensioen por cambia, pa asina e cumpli cu su funcion social vital di
brinda e pensionado un ingreso decente pa e por cubri su gastonan cu
ne. E tema aki ta di tal indole cu pronto mi lo dedica un articulo special na
dje. E situacion di salud por wordo mehora significativamente cu un
maneho di gobierno pa “Health Promotion”. Promocion di salud ta referi
na un educacion positivo pa salud y actitud social di manera cu e pobla-
cion henter ta siña mehora su propio control riba su salud. E areanan cu e
educacion aki ta cubri ta: fisico (nutricion, ehercicio regular, seguridad y
higiena), social, mental, emocional, intelectual, spiritual y ambiental.
E atencion personal cu ta vital pa tur persona di edad avansa lo por
wordo duna, ora e famiyanan mes no por atende tal necesidad, den
centronan special pa e grandinan (bejaarden- en verzorgingstehuizen).
Un estudio por determina cuanto di e centronan lo bay tin mester den nos
futuro cercano. Den caso cu e inversion pa e centronan resulta di ta
mucho halto, por pensa den direccion di un seguro cu ta cubri “mantel-
zorg” y “alfahulp” pa e pensionadonan. “Mantelzorg”, en principio ta referi
na cuido, door di famiya, amigo y/of bisiña, di enfermo cronico, persona
handicap y en general na tur persona cu no por yuda su mes mas.
“Alfahulp”, ta representa servicionan basico manera limpieza di cas,
labamento di paña, strika y cushna. Door di crea un seguro social asina,
un instancia cu ta ricibi pago pa su labor, lo keda encarga cu e tareanan
indica. Te aki a trata e realidad cu Aruba ta bay experimenta un cambio
importante den su composicion demografico, caminda e grupo di
personanan cu edad avansa lo crece rapidamente. Si no actua di manera
decisivo awor, hopi hende lo haña nan mes ta biba un behes problema-
tico sin tin pakiko. Ban spera cu e biaha aki lo no laga e baca hoga
prome, pa despues bay dempel e pos. Nos calidad di bida ta den
realidad den nos mesun man!